Het Kaartspel
— J. Chr. de Vries
Jaren geleden, tijdens mijn onderzoek naar het bronnenmateriaal van Huizinga’s Homo ludens, vond ik een artikel over Abbé Lyoni, een zeventiende eeuwse monnik en geleerde. Lyoni bleek een verwoed kaartspeler te zijn; maar niet op een geijkte wijze, het ging hem niet om het spelelement tegen een of meerdere tegenspelers, niet om het toepassen van strategieën of het gokken, evenmin een vorm van Patience, hij speelde maar één spel: het blind uitleggen van de complete stok in vier rijen van dertien kaarten, dus met de beeltenis verborgen. Wanneer het complete spel aldus op tafel was beland, keerde hij een voor een de kaarten om, waardoor hun kleur en waarde zichtbaar werd. Deze handeling had hij jaar in, jaar uit verricht. Hij was geobsedeerd door de patronen en verbanden die hij meende te ontwaren, of anders geformuleerd, die hij ontwierp.
Op zekere avond – hij was in de laatste fase van zijn leven geraakt – legde hij wederom het kaartspel uit op tafel. Na een tijdje de blinde stok aanschouwd te hebben begon hij de kaarten geleidelijk aan om de beurt om te draaien; de eerste kaart die hij opende, die van de meest linker rij, was de Hartenaas, vervolgens de kaart ernaast, de Schoppenaas, de kaart daarnaast de Ruitenaas en de eerste kaart aan de meest rechtse rij bleek de Klaverenaas te zijn. Hij keek verbaasd naar de vier geopende kaarten voor hem, het was één keer eerder gebeurd herinnerde hij zich, jaren geleden, en hij wist ook nog dat hij als een kind zo blij was. Het was inderdaad kinderachtig, zo had hij zichzelf toegegeven, maar hij moest erkennen dat het hem vrolijk maakte.
Hij wachtte een moment en draaide toen de tweede kaart van de linker rij open, het was de Hartentwee. Weer stopte hij, hij grinnikte hardop en genoot even van de aanblik. Daarna draaide hij de volgende kaart om, in de rij ernaast: Schoppentwee. Weer wachtte hij even, en toen draaide hij de volgende twee kaarten om, eerst de Ruitentwee en daarna de Klaverentwee. Acht kaarten keken hem aan, de vier azen en de vier tweeën. Hij was verbluft, dit had hij nog niet eerder meegemaakt. Langzaam bewoog zijn hand naar de derde kaart van de linkerrij, hij draaide de kaart om en het bleek de Hartendrie te zijn. Hij lachte niet meer, zijn gezicht keek nu ernstig. De volgende drie kaarten bleken de Schoppendrie, Ruitendrie en Klaverendrie te zijn. Langzaamaan nam een gevoel van onrust de plaats in van de aanvankelijke vrolijkheid. Gestaag begon hij nu de rest van de kaarten om te draaien, steeds weer bleken de kaarten op de juiste volgorde te liggen. Nadat hij de vier zessen had omgedraaid stopte hij weer. Hij keek een tijd voor zich uit en dacht na. Hij veranderde van tactiek en draaide nu de kaarten in een andere volgorde om, eerst de meest rechtse kaart, een Klaverenzeven, daarna de tweede van links, de Schoppenzeven, en daarna de twee andere zevens. Hij schudde zijn hoofd, en begon vervolgens op willekeurige plekken in de rijen kaarten om te draaien, welke kaaart hij ook omdraaide, het maakte niets uit, alle kaarten bleken op volgorde te liggen. Uiteindelijk bleek de hele stok op volgorde te liggen. Een tijd lang bleeef hij doodstil naar de nu geopende stok staren.
Toen het wonder tot hem was doorgedrongen begon hij te juichen, hij schreeuwde het uit, dankte zijn God, begon te bidden en te zingen; dit moest een geschenk van God zijn. Na een tijdje kwam hij tot rust en begon te peinzen. Was dit werkelijk een geschenk van zijn Heer, of was het iets anders? Zat Satan hier soms achter, was het een test? Had God het kaartspel niet verboden, had hij al die jaren zich niet in stilte met dit geheime spel beziggehouden? Plotseling beseft hij de onvoorstelbare tragiek van de situatie, hij had een wonder meegemaakt, maar hij zou er niemand deelgenoot van kunnen laten worden. Hij kon wel iemand anders in zijn kamer uitnodigen om het fabelachtige beeld te aanschouwen en hem vertellen welk mirakel hier geschied was, maar hoe zou die hem geloven, hoe zou die in alle ernst kunnen bevatten wat hier gebeurd was? Iemand had tijdens het voltrekken van de handeling aanwezig moeten zijn geweest om het van het wonder een Wonder te maken. Deze kans zou hem nooit meer gegeven worden, het wonder had hem tot in het diepst van zijn wezen eenzaam gemaakt. De wonderbaarlijke vorming van het beeld had hem tot de meest verlaten man van de wereld gemaakt.
In de dagen erna had hij de kans berekend die deze ene volgorde tot resultaat kon geven, het was een kans van één op een getal bestaande uit achtenzestig cijfers, een kans van één op de ruim tachtig undeciljoen. Lyoni maakte van de kansberekening een tabel; deze werd in zijn nagelaten geschriften teruggevonden. Na deze ene duistere avond heeft Lyoni het kaartspel niet meer aangeraakt.
Een week na het voorval heeft Lyoni de gebeurtenis opgebiecht bij de abt van het klooster waar hij vele jaren werkzaam was en leefde. Niet lang erna is hij gestorven, op negenentachtig jarige leeftijd. Men vond hem dood in zijn bed, het kaartspel lag nog onaangeraakt op zijn werktafel.
| 1 | 1 |
| 2 | 2 |
| 6 | 3 |
| 24 | 4 |
| 120 | 5 |
| 720 | 6 |
| 5.040 | 7 |
| 40.320 | 8 |
| 362.880 | 9 |
| 3.628.800 | 10 |
| 39.916.800 | 11 |
| 479.001.600 | 12 |
| 6.227.020.800 | 13 |
| 87.178.291.200 | 14 |
| 1.307.674.368.000 | 15 |
| 20.922.789.888.000 | 16 |
| 355.687.428.096.000 | 17 |
| 6.402.373.705.728.000 | 18 |
| 121.645.100.408.832.000 | 19 |
| 243.290.200.817.664.000 | 20 |
| 5.109.094.217.170.944.000 | 21 |
| 112.400.072.777.760.768.000 | 22 |
| 2.585.201.673.888.497.664.000 | 23 |
| 62.044.840.173.323.943.936.000 | 24 |
| 1.551.121.004.333.098.598.400.000 | 25 |
| 40.329.146.112.660.563.558.400.000 | 26 |
| 1.088.886.945.041.835.216.076.800.000 | 27 |
| 30.488.834.461.171.386.050.150.400.000 | 28 |
| 884.176.199.373.970.195.454.361.600.000 | 29 |
| 26.525.285.981.219.105.863.630.848.000.000 | 30 |
| 822.283.865.417.792.281.772.556.288.000.000 | 31 |
| 26.313.083.693.369.353.016.721.801.216.000.000 | 32 |
| 868.331.761.881.188.649.551.819.440.128.000.000 | 33 |
| 29.523.279.903.960.414.084.761.860.964.352.000.000 | 34 |
| 1.033.314.796.638.614.492.966.665.133.752.320.000.000 | 35 |
| 37.199.332.678.990.121.746.799.944.815.083.520.000.000 | 36 |
| 1.376.375.309.122.634.504.631.597.958.158.090.240.000.000 | 37 |
| 52.302.261.746.660.111.176.000.722.410.007.429.120.000.000 | 38 |
| 2.039.788.208.119.744.335.864.028.173.990.289.735.680.000.000 | 39 |
| 81.591.528.324.789.773.434.561.126.959.611.589.427.200.000.000 | 40 |
| 3.345.252.661.316.380.710.817.006.205.344.075.166.515.200.000.000 | 41 |
| 140.500.611.775.287.989.854.314.260.624.451.156.993.638.400.000.000 | 42 |
| 6.041.526.306.337.383.563.735.513.206.851.399.750.726.451.200.000.000 | 43 |
| 265.827.157.478.844.876.804.362.581.101.461.589.031.963.852.800.000.000 | 44 |
| 11.962.222.086.548.019.456.196.316.149.565.771.506.438.373.376.000.000.000 | 45 |
| 550.262.215.981.208.894.985.030.542.880.025.489.296.165.175.296.000.000.000 | 46 |
| 25.862.324.151.116.818.064.296.435.515.361.197.996.919.763.238.912.000.000.000 | 47 |
| 1.241.391.559.253.607.267.086.228.904.737.337.503.852.148.635.467.776.000.000.000 | 48 |
| 60.828.186.403.426.756.087.225.216.332.129.537.688.755.283.137.921.024.000.000.000 | 49 |
| 3.041.409.320.171.337.804.361.260.816.606.476.884.437.764.156.896.051.200.000.000.000 | 50 |
| 155.111.875.328.738.228.022.424.301.646.930.321.106.325.972.001.698.611.200.000.000.000 | 51 |
| 80.658.175.170.943.878.571.660.636.856.403.766.975.289.505.440.883.277.824.000.000.000.000 | 52 |
| 68 66 63 60 57 54 51 48 45 42 39 36 33 30 27 24 21 18 15 12 9 6 3 |
— Den Haag, 9 april 2016