Het Volmaakte
— Cornelis de Bondt
Vraag: Een voortreffelijke en voorbeeldige werk zou ik een ‘meesterwerk’ noemen, dat dus niet verbeterd kan worden; is het dan volmaakt?
Antwoord: Nee. Voortreffelijkheid moet niet verward worden met volmaaktheid. Het volmaakte is onaanraakbaar, en ongeschikt voor een handeling, omdat deze handeling de volmaaktheid per definitie vernietigt. Het volmaakte is objectmatig; daardoor is het giftig. Het voortreffelijke daarentegen nodigt uit tot een handeling, en zij kan uitsluitend plaatsvinden in die handeling, het is subjectmatig. Het subjectmatige is nooit perfect, het is altijd onderweg. Maar dat wil niet zeggen dat het verbeterd kan worden, omdat dit dan zou betekenen dat het werk uit onvrijheid geboren is.1)
Een volmaakt kunstwerk zou een werk zijn dat van tevoren al volledig is bepaald. Het artistieke proces kon maar tot één werk leiden: dat ene volmaakte werk. Maar dan zou het werk niet in vrijheid geboren zijn. Het lag allemaal al vast.
Het interessante is dat het werk wel de suggestie van perfectie kan articuleren. Als we het eerste deel van de Vijfde Symfonie van Beethoven horen, denken we dat het alleen maar zo gecomponeerd had kunnen worden, terwijl Beethoven andere keuzes had kunnen maken. Die suggestie van perfectie wordt gegenereerd door onze verbeeldingskracht. Dat is een articulatie van het voortreffelijke. Zowel zowel Kant als Burke wijzen erop dat schoonheid onvolmaakt is, en ook moet zijn. Die onvolmaaktheid maakt dat het schone via onze verbeeldingskracht, werkt.2)
Ik gebruikte hierboven het woord ‘giftig’ omdat iets wat maar op één manier kan bestaan, ontstaan is uit onvrijheid. Er waren geen keuzes, er was geen vrijheid, het lag muurvast en is dus dood. De Sirenen waren dodelijk met hun perfecte gezang.
— Cornelis de Bondt, Loosduinen, 17 maart 2024
1) Objectmatig versus Subjectmatig
2) Het Schone