Waarheid versus Macht

— Cornelis de Bondt

Stelling: Waarheid en macht zijn volstrekt onuitwisselbare begrippen, waarheid bezit geen enkele macht, en macht geen enkele waarheid. De reden hiervoor is dat waarheid niet gekoppeld is aan een belang, terwijl macht dat per definitie wel is. In de uitspraak 1 + 1 = 2 schuilt geen enkel belang. Ik begeer de waarheid niet. Waarheid is een indicatief; macht is een imperatief, er moet iets.


Naast waarheid in de vorm van een propositie spreken we ook over existentiële waarheid, bijvoorbeeld in ‘ware liefde’ of ‘ware kunst’. Ook daar geldt hetzelfde, onvoorwaardelijke liefde of zuivere kunst zijn belangeloos. Dit betekent overigens niet dat zij geen belang kunnen opwekken.


De waarheid van een propositie lijkt objectmatig van aard, maar dat is gezichtsbedrog. Iemand die, bijvoorbeeld onder dwang, een dergelijke waarheid verkondigt heeft zich haar niet eigen gemaakt, maar papegaait haar na. Informatievergaring is objectmatig, kennis komt voort uit een subjectmatige handeling. [Zie: Objectmatig versus Subjectmatig]

Juist omdat waarheid geen enkele macht heeft, is de macht niet bij machte de waarheid aan te tasten of te vernietigen.

Diogenes Laërtius schrijft in Leven en leer van beroemde filosofen [uit de derde eeuw na Chr.] over een ontmoeting tussen de nog jonge Alexander van Macedonië en Diogenes van Sinope, ook bekend als Diogenes de Cynicus. Alexander was een bewonderaar van Diogenes. Hij stond voor de ton waarin Diogenes verbleef, en zei hem dat hij hem een gunst mocht vragen, waarop Diogenes vroeg of Alexander een stap opzij wilde doen, want hij stond in zijn zonlicht. Toen Alexander zei dat hij, als hij Alexander niet was, hij Diogenes zou willen zijn, antwoordde Diogenes: “Als ik Diogenes niet was, dan zou ik ook Diogenes willen zijn”.

— Cornelis de Bondt, Loosduinen, 17 maart 2024